Rehber
Kalibrasyon Aralığı Nasıl Belirlenir? Periyot Seçimi ve ILAC G24 Yöntemleri
Kalibrasyon periyodu nasıl belirlenir: ilk aralığı etkileyen faktörler, ILAC G24 / OIML D10 yöntemleri, ara kontroller, aralığı kısaltma ve uzatma kararları ve sertifikada sonraki tarih neden yazmaz.
UMS Ankara Kalibrasyon Eğitim Ekibi 6 dk okuma
Özetle
- Kalibrasyon aralığına cihazın sahibi karar verir; 'her cihaz yılda bir' gibi sabit bir kural yoktur.
- İlk aralık; üretici önerisi, kullanım yoğunluğu, ortam koşulları, gereken doğruluk ve benzer cihazların geçmişine göre belirlenir.
- Aralık, kalibrasyon sonuçları ve ara kontrollerle izlenip gözden geçirilir; ILAC G24 / OIML D10 bunun için takvim, kontrol grafiği ve kullanım süresi gibi yöntemler tanımlar.
- ISO/IEC 17025'e göre kalibrasyon sertifikası, müşteriyle anlaşılmadıkça sonraki kalibrasyon tarihi önermez.
Kalibrasyon aralığını kim belirler?
Kalibrasyon aralığı (periyodu), cihazın iki kalibrasyon arasında güvenle kullanılabileceği süredir ve cihazın sahibi tarafından belirlenir. Kalibrasyon laboratuvarı, cihazın kalibrasyon anındaki durumunu raporlar; cihazın sizin kullanım koşullarınızda ne kadar süre kararlı kalacağını bilemez. Bu nedenle TS EN ISO/IEC 17025:2017 madde 7.8.4.3, kalibrasyon sertifikasında müşteriyle anlaşılmadıkça kalibrasyon aralığı önerisi bulunmamasını ister.
İlk aralığı belirlerken dikkate alınacaklar
- Üreticinin önerisi
- Kullanım sıklığı ve şiddeti: günlük yoğun kullanım mı, ayda birkaç ölçüm mü?
- Ortam koşulları: sıcaklık değişimleri, toz, titreşim, nem
- Gereken doğruluk: cihazın hatası, ürün toleransına ne kadar yakın?
- Cihazın geçmiş kalibrasyon sonuçları ve kayma (drift) eğilimi
- Ara kontrollerin sıklığı ve sonuçları
- Aynı tip cihazlardan elde edilen deneyim
- Hatalı bir ölçümün sonuçları: geri çağırma, müşteri riski, güvenlik
ILAC G24 / OIML D10'a göre aralık gözden geçirme yöntemleri
ILAC G24 / OIML D10 kılavuzu, ilk aralık belirlendikten sonra aralığın nasıl gözden geçirileceğine dair yöntemler tanımlar. En yaygın olanları:
| Yöntem | Mantığı | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|
| Merdiven (takvim süresi) | Cihaz toleransta bulunursa aralık uzatılır, tolerans dışında bulunursa kısaltılır | Çok sayıda cihaz, basit uygulama |
| Kontrol grafiği (takvim süresi) | Kalibrasyon sonuçları zamana göre grafiğe dökülüp kayma eğilimi hesaplanır | Kayması öngörülebilir, kritik cihazlar |
| Kullanım süresi | Aralık takvime değil çalışma saati / kullanım sayısına bağlanır | Kullanımı düzensiz cihazlar |
| Kullanımda kontrol (kara kutu) | Kritik parametreler sık ara kontrolle izlenir, sapma görülünce tam kalibrasyon yapılır | Ara kontrolü kolay cihazlar |
Ara kontroller: iki kalibrasyon arasındaki güvence
Ara kontrol, cihazın iki kalibrasyon arasında da güvenilir kaldığını göstermek için yapılan basit bir kontroldür: bir kumpasla kontrol mastarını ölçmek, bir terazide bilinen bir kütleyi tartmak, bir termometreyi buzlu su noktasında kontrol etmek gibi. Ara kontrollerin sonuçları kaydedilir; bir sapma görüldüğünde cihaz kullanımdan alınır ve önceki ölçümlere etkisi değerlendirilir. İyi kurgulanmış ara kontroller, kalibrasyon aralığını güvenle uzatmanın da dayanağıdır.
Aralığı ne zaman kısaltmalı, ne zaman uzatmalı?
- Kısaltın: kalibrasyonda cihaz tolerans dışında bulunduysa, ara kontrollerde sapma görüldüyse, cihaz düştü, onarıldı ya da kullanım koşulları ağırlaştıysa.
- Uzatın: art arda birkaç kalibrasyonda cihaz toleransın rahatça içinde bulunduysa, kayma eğilimi düşükse ve ara kontroller sorunsuzsa — kararı kayıtlarla gerekçelendirerek.
Sık sorulan sorular
Genel olarak hayır; kalibrasyon aralığını cihazın sahibi belirler. Ancak yasal metroloji kapsamındaki cihazlar (ör. ticari teraziler) için mevzuatla belirlenmiş periyodik muayeneler, bazı sektörlerde de müşteri veya düzenleyici kurum şartları olabilir.
Kaynaklar
- · ILAC G24:2007 / OIML D 10:2007 — Guidelines for the determination of calibration intervals of measuring instruments
- · TS EN ISO/IEC 17025:2017 — madde 6.4.7 (kalibrasyon programı) ve 7.8.4.3
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi ölçüm süreciniz için ilgili standartların güncel sürümlerini esas alın.