Kumpas Kalibrasyonu Nasıl Yapılır? Kontrol Noktaları ve Sık Yapılan Hatalar

Kumpas kalibrasyonu neden önemli?

Kumpas, atölyede en sık kullanılan ölçüm cihazıdır ve genellikle parçanın kabul ya da red kararını doğrudan belirler. Ağızlardaki aşınma, düşme sonrası bozulan paralellik ya da sıfır kayması fark edilmeden kalırsa hatalı parçalar kabul edilebilir. Düzenli kalibrasyon, kumpasın gösterdiği değerin ne kadar doğru olduğunu ve bu değerin belirsizliğini ortaya koyar.

Kalibrasyon öncesi hazırlık

• Temizlik: Ölçme yüzeyleri ve mastar bloklar yağ ve tozdan arındırılır.
• Sıcaklık dengesi: Boyutsal ölçümlerde referans sıcaklık 20 °C'dir. Kumpas ve mastar bloklar ölçüm ortamında yeterli süre bekletilerek sıcaklık farkı azaltılır.
• Görsel ve fonksiyonel kontrol: Sürgünün akıcı hareketi, ağızlarda çentik veya darbe izi, ekran ve pil durumu, sıfırlama işlevi kontrol edilir.
• Ağız kontrolü: Ağızlar kapatılarak ışık aralığı ile paralellik ve temas gözlenir.

Kalibrasyon adımları

1. 1Sıfır kontrolü: Ağızlar kapalıyken gösterge sıfır okunmalıdır.
2. 2Dış ölçme: Kumpasın ölçme aralığına yayılmış birden fazla noktada (ör. 0–150 mm kumpasta aralığı temsil eden 5 nokta civarı) izlenebilir mastar bloklar ölçülür; okunan değer ile mastar değeri arasındaki fark sapma olarak kaydedilir.
3. 3Ağız konumu etkisi: Aynı mastar ağızların kök bölgesinde ve uca yakın bölgede ölçülerek Abbe hatası ve ağız paralelliğinin etkisi görülür.
4. 4İç ölçme: İç ölçme ağızları ayar halkası ya da mastar blok ve aparatlarla kontrol edilir.
5. 5Derinlik ve kademe ölçümü: Derinlik çubuğu ve kademe ölçüm yüzeyleri mastar bloklar düz bir yüzeye yerleştirilerek kontrol edilir.
6. 6Tekrarlanabilirlik: Seçilen bir noktada tekrarlı ölçümler yapılır.
7. 7Değerlendirme: Sapmalar belirsizlikle birlikte raporlanır; kabul kriteri varsa uygunluk kararı karar kuralına göre verilir.

Mastar blok seçimi

Mastar blokların belirsizliği, kumpasın çözünürlüğüne göre küçük olmalıdır; böylece referansın sonuca katkısı ihmal edilebilir kalır. Ölçüm noktaları, kumpasın hem alt hem üst bölgesini ve dijital kumpaslarda ölçüm sisteminin farklı bölgelerini temsil edecek şekilde seçilir.

Sık yapılan hatalar

• Ölçümü ağız ucunda yapmak: Kumpas Abbe prensibine uymaz; ölçülen parça ağız ucuna gittikçe sürgü boşluğundan doğan hata büyür.
• Aşırı ölçme kuvveti: Ağızları zorlamak hem sonucu hem cihazı bozar.
• Sıcaklığı yok saymak: Elde tutulan kumpas ve parça arasındaki sıcaklık farkı, özellikle büyük ölçülerde sonucu etkiler.
• Sıfırlamayı her ölçümde tekrarlamamak ya da kirli ağızlarla sıfırlamak.
• Kalibrasyon aralığını kullanım yoğunluğuna göre belirlememek: Yoğun kullanılan kumpaslar için ara kontrol planı yapılmalıdır.

Sertifikada nelere bakmalı?

Kalibrasyon sertifikasında her ölçüm noktası için sapma ve genişletilmiş belirsizlik, kullanılan referansların izlenebilirliği, ortam koşulları ve kullanılan yöntem bulunmalıdır. Sapma ile belirsizliğin toplamı, sizin belirlediğiniz kabul kriteri (ör. izin verilen azami hata) içinde kalıyorsa kumpas o kullanım için uygundur.