Rehber
Terazi Kalibrasyonu: Tekrarlanabilirlik, Eksantrik Yük ve Doğrusallık Testleri
Elektronik terazi kalibrasyonu rehberi: EURAMET cg-18'e göre tekrarlanabilirlik, eksantrik yük ve gösterge hatası testleri, OIML R111 etalon kütle sınıfı seçimi, ortam koşulları ve kalibrasyon ile yasal muayene farkı.
UMS Ankara Kalibrasyon Eğitim Ekibi 6 dk okuma
Özetle
- Elektronik terazi kalibrasyonunda yaygın kılavuz EURAMET cg-18'dir; temel testler tekrarlanabilirlik, eksantrik yük ve ölçme aralığı boyunca gösterge hatasıdır.
- Etalon kütlelerin sınıfı (OIML R111: E1, E2, F1, F2, M1…) terazinin çözünürlüğü ve istenen belirsizliğe göre seçilir.
- Kalibrasyon terazinin hatasını ve belirsizliğini belirler; ticari amaçlı terazilerin muayenesi ise yasal metroloji kapsamında ayrı bir işlemdir.
Terazi kalibrasyonunda temel testler
Otomatik olmayan tartı aletlerinin (laboratuvar ve endüstriyel teraziler) kalibrasyonunda yaygın kılavuz EURAMET cg-18'dir. Kalibrasyon genellikle terazinin kullanıldığı yerde, kullanım koşullarında yapılır ve üç temel testten oluşur:
| Test | Nasıl yapılır? | Neyi gösterir? |
|---|---|---|
| Tekrarlanabilirlik | Aynı yük kefeye defalarca konup kaldırılır | Aynı yükte göstergenin saçılması |
| Eksantrik yük | Yük kefenin merkezine ve kenar/köşe bölgelerine sırayla konur | Yükün konumunun sonuca etkisi |
| Gösterge hatası | Ölçme aralığına yayılmış farklı test yükleri uygulanır | Aralık boyunca sapma (doğrusallık) |
Hazırlık ve ortam koşulları
- Terazi teraziye alınır (su terazisi kabarcığı ortada) ve üreticinin önerdiği süre boyunca ısınmaya bırakılır.
- Hava akımı, titreşim ve doğrudan güneş ışığı gibi etkiler azaltılır; ortam sıcaklığı kaydedilir.
- Etalon kütleler terazinin bulunduğu ortamda sıcaklık dengesine getirilir ve eldivenle/maşayla taşınır.
- Kalibrasyon öncesi terazide ayar (iç/dış kalibrasyon fonksiyonu) yapılıp yapılmadığı kaydedilir.
Etalon kütle seçimi (OIML R111)
OIML R111, etalon kütleleri izin verilen azami hata büyüklüğüne göre sınıflara ayırır: en hassas sınıf E1'dir; ardından E2, F1, F2, M1 ve diğerleri gelir. Seçim, terazinin okunabilirliği ve hedeflenen belirsizliğe göre yapılır: kütlenin belirsizliği, terazinin kendi katkılarına göre küçük kalmalıdır. Hassas analitik teraziler genellikle E sınıfı, endüstriyel teraziler F veya M sınıfı kütlelerle kalibre edilir.
Sonuçların değerlendirilmesi
Kalibrasyon sertifikasında her test yükü için gösterge hatası ve belirsizlik, tekrarlanabilirlik ve eksantrik yük sonuçları yer alır. Kullanıcı bu sonuçları kendi süreç toleransıyla karşılaştırır. Laboratuvarlarda sık kullanılan bir yaklaşım, terazinin güvenle kullanılabileceği en küçük net tartımı (minimum tartım) belirsizlik ve süreç toleransına göre belirlemektir.
Kalibrasyon ile yasal muayene farkı
Ticari işlemlerde (ör. ağırlıkla satış) kullanılan teraziler yasal metroloji kapsamındadır ve periyodik muayeneye tabidir. Bu muayene, terazinin yasal sınırlar içinde olduğunu doğrular. Kalibrasyon ise terazinin hatasını ve belirsizliğini sayısal olarak ortaya koyar; kalite sistemleri ve laboratuvarlar için gereken bu bilgidir. İkisi birbirinin yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Genellikle evet. Terazinin performansı bulunduğu yer, zemin ve ortam koşullarından etkilendiği için kalibrasyon terazinin kullanıldığı yerde, kullanım koşullarında yapılması önerilir.
Kaynaklar
- · EURAMET cg-18 — Guidelines on the Calibration of Non-Automatic Weighing Instruments
- · OIML R111-1 — Weights of classes E1, E2, F1, F2, M1, M1–2, M2, M2–3 and M3
- · OIML R76-1 — Non-automatic weighing instruments
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi ölçüm süreciniz için ilgili standartların güncel sürümlerini esas alın.