Rehber
Tork Anahtarı Kalibrasyonu: ISO 6789'a Göre Adımlar ve Değerlendirme
Tork anahtarı kalibrasyonu rehberi: ISO 6789-1 ve ISO 6789-2, gösterge tipi ve ayarlı (klik) tork anahtarları, %20–%60–%100 test noktaları, ön yükleme, yükleme hızı, sapma değerlendirmesi ve kalibrasyon aralığı.
UMS Ankara Kalibrasyon Eğitim Ekibi 6 dk okuma
Özetle
- Tork anahtarlarının şartları ve uygunluk testi ISO 6789-1'de, kalibrasyonu ve ölçüm belirsizliği ISO 6789-2'de tanımlanır.
- Kalibrasyon, anahtarın ölçme aralığının alt, orta ve üst bölgesinde (tipik olarak %20, %60 ve %100) bir tork ölçüm sistemiyle karşılaştırılarak yapılır.
- Ölçüm öncesi ön yükleme yapılır; yükleme anahtarın tutma noktasından, belirtilen hızda ve yönde uygulanır.
- Sapmalar anahtarın tipine ve sınıfına göre izin verilen sınırla (genellikle ±%4 veya ±%6) karşılaştırılır.
Tork anahtarı tipleri
| Tip (ISO 6789) | Çalışma şekli | Örnek |
|---|---|---|
| Tip I — gösterge tipi | Uygulanan torku ölçer ve gösterir | Kadranlı, dijital göstergeli anahtarlar |
| Tip II — ayarlı tip | Ayarlanan torka ulaşıldığında sinyal verir veya kayar | Klik (tetik) mekanizmalı anahtarlar |
Kalibrasyon adımları
- Ön kontrol: Mekanik hasar, kare uç ve mandal durumu, ayar mekanizmasının akıcılığı kontrol edilir.
- Bağlantı: Anahtar, tork ölçüm sistemine (tork dönüştürücü) uygun adaptörle bağlanır; yük, anahtarın sap üzerindeki işaretli tutma noktasından uygulanacak şekilde konumlandırılır.
- Ön yükleme: Ölçümden önce anahtar en yüksek değerine kadar birkaç kez yüklenir.
- Test noktaları: Ölçme aralığının alt, orta ve üst bölgesinde — tipik olarak en büyük değerin %20, %60 ve %100'ünde — ölçüm yapılır.
- Yükleme: Tork, ani darbe olmadan ve standartta belirtilen hızda, belirtilen yönde (çift yönlü anahtarlarda her iki yönde) artırılır. Klik tipte sinyal anındaki değer, gösterge tipte okunan değer kaydedilir.
- Tekrarlar: Her test noktasında standartta öngörülen sayıda tekrarlı ölçüm yapılır.
- Değerlendirme: Her noktada bağıl sapma hesaplanır ve belirsizlikle birlikte raporlanır.
Bağıl sapma (%) = (T_anahtar − T_referans) / T_referans × 100
Sonuçların değerlendirilmesi
ISO 6789-1, tork anahtarları için tipine ve sınıfına göre izin verilen sapmayı tanımlar; bu değer çoğu anahtar için ±%4 ya da ±%6'dır. Kalibrasyonda bulunan sapmalar, ölçüm belirsizliği de dikkate alınarak bu sınırla karşılaştırılır. Sınır dışında kalan anahtar ayarlanmalı ya da onarılmalı ve yeniden kalibre edilmelidir.
Kalibrasyon aralığı
ISO 6789-1, aksi belirlenmedikçe tork anahtarlarının 12 ayda bir veya yaklaşık 5.000 kullanım çevriminden sonra (hangisi önce gelirse) yeniden kalibre edilmesini önerir. Düşme, aşırı yükleme veya onarım sonrasında kalibrasyon beklenmeden yenilenmelidir. Yoğun kullanılan montaj hatlarında, anahtarlar için basit bir ara kontrol düzeneği kurmak hataları erken yakalar.
Sık yapılan hatalar
- Yükü sapın işaretli noktası yerine uca ya da gövdeye yakın uygulamak
- Torku ani ve darbeli uygulamak
- Klik sinyalinden sonra yüklemeye devam etmek
- Uzatma adaptörü kullanıp tork düzeltmesini hesaba katmamak
- Anahtarı tork değerinin dışında (ör. sökme işlerinde) kullanmak
Sık sorulan sorular
ISO 6789'a göre ölçme aralığının alt, orta ve üst bölgesinde, tipik olarak en büyük değerin %20, %60 ve %100'ünde kalibre edilir; her noktada tekrarlı ölçüm yapılır.
Kaynaklar
- · ISO 6789-1:2017 — Assembly tools for screws and nuts — Hand torque tools — Part 1: Requirements and methods for design conformance testing
- · ISO 6789-2:2017 — Part 2: Requirements for calibration and determination of measurement uncertainty
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi ölçüm süreciniz için ilgili standartların güncel sürümlerini esas alın.